Sukcesja w firmie rodzinnej i fundacja rodzinna

Dlaczego sukcesję warto zaplanować wcześniej

Większość polskich firm rodzinnych zbudowało jedno pokolenie, które dziś myśli o przekazaniu biznesu. Bez planu przekazanie odbywa się często w najgorszym momencie – po śmierci właściciela, w trakcie postępowania spadkowego, z zablokowanym kontem firmowym i nieważnymi zezwoleniami. Zaplanowana sukcesja pozwala wybrać moment, formę i sposób opodatkowania – i uniknąć sporów w rodzinie.

Możliwe drogi przekazania firmy

Darowizna przedsiębiorstwa lub udziałów

Najbliższa rodzina – małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha – może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Warunkiem jest zgłoszenie nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy (z wyjątkami, np. przy darowiźnie w formie aktu notarialnego). Przekazanie firmy ma jednak skutki także w PIT i VAT – np. przy późniejszej sprzedaży otrzymanych składników majątku.

Zarząd sukcesyjny

Właściciel jednoosobowej działalności może za życia ustanowić zarządcę sukcesyjnego, który po jego śmierci poprowadzi firmę do czasu zakończenia spraw spadkowych. Dzięki temu nie wygasają umowy o pracę, NIP firmy ani wiele decyzji administracyjnych, a firma może dalej wystawiać faktury.

Spółka jako narzędzie sukcesji

Przekształcenie działalności w spółkę ułatwia stopniowe przekazywanie udziałów, wprowadzenie dzieci do zarządu i oddzielenie roli właściciela od roli menedżera. Zobacz: reorganizacje spółek.

Fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna, dostępna w Polsce od 2023 r., pozwala zgromadzić majątek rodziny (udziały w spółkach, nieruchomości, oszczędności) w jednym podmiocie, który zarządza nim według zasad zapisanych w statucie i wypłaca świadczenia beneficjentom. Majątek nie jest dzielony między spadkobierców, co chroni firmę przed rozdrobnieniem.

Fundacja korzysta z preferencji podatkowych, ale tylko w zakresie dozwolonej działalności – ustawa wymienia, czym może się zajmować (m.in. zarządzanie udziałami, najem, inwestycje). Wykraczanie poza ten katalog powoduje wysoki podatek. Opodatkowane są też świadczenia dla beneficjentów, przy czym najbliższa rodzina korzysta ze zwolnień. Dlatego fundację projektujemy razem ze strukturą firmy i planem wypłat.

• statut, akt założycielski i wybór organów fundacji,
• wniesienie mienia: udziałów, nieruchomości, przedsiębiorstwa,
• opodatkowanie fundacji i świadczeń dla beneficjentów,
• granice działalności dozwolonej i najem nieruchomości do spółek rodzinnych.

Jak pracujemy

1. rozmowa z właścicielem (a często z całą rodziną) o celach: kto ma przejąć firmę, kto ma być zabezpieczony, kiedy,
2. przegląd majątku i struktury: działalność, spółki, nieruchomości, umowy,
3. porównanie wariantów: darowizna, spółka, fundacja, zarząd sukcesyjny – ze skutkami podatkowymi,
4. plan przekazania i harmonogram zgłoszeń,
5. współpraca z notariuszem i prawnikiem przy dokumentach.

Najczęstsze błędy w sukcesji

• odkładanie decyzji do ostatniej chwili – i postępowanie spadkowe zamiast planu,
• niezgłoszenie darowizny na SD-Z2 w terminie i utrata zwolnienia,
• przekazanie pojedynczych składników firmy zamiast przedsiębiorstwa – z VAT i podatkiem dochodowym,
• brak zabezpieczenia dla rodzica, który przekazuje firmę – np. dochodu z najmu lub świadczeń z fundacji.

Od czego zależy wycena

Wycena zależy od wielkości i struktury majątku, liczby członków rodziny i podmiotów, wybranej drogi (np. utworzenie fundacji) oraz potrzeby interpretacji indywidualnej. Pierwszą rozmowę traktujemy jako rozpoznanie sytuacji – po niej przedstawiamy propozycję.